Nieuwe feiten zorgen voor vertraging Camille Claudel statuaire

Afgelopen 8 december 2014 presenteerde ik in het Singer Theater in Laren voor meer dan 300 aanwezigen mijn boek Camille Claudel statuaire. Omdat wij kort daarvoor besloten hadden geen paperback, maar een gebonden uitgave te realiseren, waren de boeken die avond niet aanwezig. Door de kerstdagen was het niet meer mogelijk om de boeken in december in handen te krijgen. Ik sprak af met de drukker van deze tijd gebruik te maken door nogmaals mijn teksten door te lopen en de puntjes op de i te zetten.

uitstel druk Camille Claudel statuaire

En toen doemden langzaam maar zeker een aantal zeer belangrijke feiten op, feiten die in het boek geschreven moesten worden. Feiten die niet konden wachten tot een herdruk. Feiten die de genialiteit van Camille Claudel onderstrepen en aantonen hoe beroemd zij tijdens haar werkzame leven was, feiten die aantonen hoeveel beelden zij heeft verkocht en vooral hoeveel werken zij heeft achtergelaten in haar atelier op de dag dat zij werd opgesloten. Zij die met recht een pionier van de Art Nouveau genoemd kan worden.

Het ene feit volgde het andere feit op, inmiddels bevat het boek ruim 50.000 woorden extra!! Ik ben bijna klaar met het redigeren van deze belangrijke aanvullingen, daarna gaan Bernd en ik het boek opnieuw vormgeven en zodra alles naar de drukker is, krijgen alle mensen die reeds een exemplaar besteld hebben (eindelijk) hun nota! Mensen die een boek wensen te bestellen, kunnen een email sturen naar: haanappelpublishers@hotmail.com De boekenprijs blijft hetzelfde: € 32,50.

Ik kijk uit naar het moment dat ik mijn boekenkind in mijn armen kan sluiten! Wat een bijzondere schrijverszwangerschap is dit geweest……

Karin Haanappel
vrijdag 13 februari 2015

LET OP: door omstandigheden is het boek pas najaar 2016 leverbaar.

 

 

 

8 december 2014: bon anniversaire Camille Claudel

Ma chère Camille, le temps remettra tout en place !

Wat ben ik blij dat ik je heb mogen ontmoeten. Je toonde mij jouw kunstwerken op een stralende lentedag in 1993. Ik weet het nog precies. Ze raakten me heel diep, wat een talent, wat een genialiteit, wat een oogverblindende schoonheid. Ik wist het meteen, dit is het begin van een onverbrekelijke verbintenis die alle dimensies overstijgt.

Met de jaren heb ik je beter leren kennen, door de boeken die over je geschreven zijn, door de films waarin ze jou proberen neer te zetten, maar bovenal door jouw eigen, bezielde beelden. Niet alles wat ze over ze schrijven, is waar. Je beelden daarentegen spreken jouw taal. Met Jungs psychologie van de kunst in de hand ben ik jouw leven in gestapt, op zoek naar de antwoorden op mijn vragen. Ik heb in jouw voetsporen gewandeld en ben jouw vrienden en familie tegengekomen. Ook heb ik de mensen ontdekt die jou liever van het toneel zagen verdwijnen. Ze deden voorkomen dat het Rodin was die het op jou gemunt had. Je herkende zijn werknemers en trok je conclusie. Ik kan het je niet kwalijk nemen, Rodin had jou nodig en dat wist jij ook. Maar Rodin had geen idee wat er zich afspeelde. Hij begreep jouw woede en frustratie niet. Hij voelde alleen de pijn en het gemis van de enige vrouw die hem op artistiek niveau begreep, die hij lief had en niet kwijt wilde. Maar Rodin was niet in staat om voor zichzelf op te komen, hij kon geen verantwoording nemen, laat staan beslissingen. Hij gaf de regie over zijn leven uit handen. Hij was onzeker, heeft velen verdriet gedaan en niet in de laatste plaats zichzelf. Uiteindelijk is hij op een ijskoude novemberdag in 1917 in alle eenzaamheid gestorven.

Ik praat niet goed wat Rodin heeft gedaan. Een moeder haar kinderen ontzeggen, is een van de ergste dingen die een vader kan doen. De stap om bij hem weg te gaan, begrijp ik volledig. Waarom nog langer je creativiteit gebruiken voor het oeuvre van een man die jou in de steek heeft gelaten? Zéro plus zéro égale zéro…

Je bent vertrokken en hebt een eigen oeuvre gecreëerd. Prachtige en doorleefde Art Nouveau beelden. Het is je gelukt om je gevoelens en emoties te sublimeren in je kunstwerken, schitterende beelden die doordrongen zijn van de tijdgeest van het Fin-de-Siècle. Je hebt geëxposeerd op salons en bij galeries en het was jouw naam die klonk door de straten van het bruisende Parijs van la Belle Époque. Het is niet gemakkelijk rond 1900 om als alleenstaande vrouw je hoofd boven water te houden. Bovendien wilde men een vrouwelijke kunstenaar lang niet zoveel betalen als een mannelijke kunstenaar. Helaas hebben we daar anno 2014 nog steeds mee te maken, al komt er langzaam verandering in deze situatie. Jij hebt keihard gewerkt, vanuit je diepste zielenroerselen heb je nieuwe ideeën vorm gegeven, het collectief onbewuste naar de oppervlakte gebracht en volledig resonerend in de tijdgeest van je eigen tijd. Je hebt geprobeerd optimistisch te blijven, hoe zwaar het ook was. Dat is een typische boogschutterenergie als ik het zo mag noemen.

La Valse - Camille Claudel - photo Karin Haanappel

Het leven is nooit eenvoudig voor je geweest. Je bent geboren als tweede kind van je ouders en moest je jonggestorven broertje vervangen. Dat kan natuurlijk nooit, ieder kind is uniek. Je moeder kon er emotioneel niet mee overweg. De dood van haar eerste kind confronteerde haar met de dood van haar eigen moeder. Ze was nog maar drie jaar toen haar moeder stierf, wat een angst moet de kleine Louise-Athanaïse hebben gevoeld om de veiligheid van haar eigen moeder kwijt te raken. Om te overleven heeft zij haar angsten onderdrukt en waarschijnlijk heb je haar hiermee geconfronteerd. Wat je in jezelf wegstopt, wil je ook in anderen wegstoppen. Dat heeft jouw moeder letterlijk gedaan, getuige haar woorden over jou in 1913: dat zij vergeten mag worden, dat is het beste wat er kan gebeuren. Maar je moeder kon jou niet in haar eentje wegstoppen, ze had de handelingsbevoegdheid van een man nodig. Jouw vader heeft het nooit gewild, hij heeft je gesteund door dik en dun. Hij geloofde in je talent en in jouw doorzettingsvermogen om statuaire te worden. Jullie begrepen elkaar en hebben veel gecorrespondeerd, maar alle brieven zijn helaas na je internering verdwenen . Zijn ze vernietigd omdat ze aantoonden dat je helemaal niet gek was? Na de dood van je vader – waarvan jij niet op de hoogte werd gesteld – is je broer Paul degene die de bevoegdheid heeft om je op te sluiten.

Het is Paul geweest die je moeder heeft bijgestaan om de projectie van haar eigen angsten letterlijk weg te stoppen. Hij zag het als zijn plicht. Vanuit zijn katholieke gedachtegoed was hij ervan overtuigd dat je boete moest doen voor je zondige gedrag. Maar hij had je een zonde in de schoenen geschoven die je niet had begaan. Het was zijn onmacht, hij was niet opgewassen tegen de demonen in zijn hoofd in de zomer van 1886. Hij adoreerde je Camille en jij zag hem als mon petit Paul. In zijn ogen kon jij geen relatie hebben met een man die qua leeftijd je vader kon zijn. Rodin was immers vierentwintig jaar ouder dan jij en je baarde zelfs zijn kind, in Shanklin. Paul kon dat niet verdragen. Het kind moest weg, dood. En dat deed hij in zijn gedachten. Hij werd bang en voelde zich in de steek gelaten. De dood kende hij als kind van zeer nabij. Deze heeft hem veel angsten en onzekerheden bezorgd. De herinnering aan Charles-Henri die maar twee weken heeft geleefd, hing als een donkere wolk boven jullie beider hoofden. Paul krijgt zelfs de naam Charles mee bij zijn geboorte. Het moeten bijwonen van de doodsstrijd van jullie grootvader Cerveaux heeft de kleine Paul voor zijn leven getraumatiseerd! En dan die grote stad waar hij zich niet thuis voelde. Voor jou was Parijs een droom die eindelijk uitkwam, voor Paul betekende het de hel. Wat moet hij wanhopig zijn geweest. Ik kan me voorstellen dat zijn bekering in 1886 eigenlijk een vlucht was, dat hij de regels en dogma’s van de kerk nodig had om overeind te blijven staan. Hij is ze gaan hanteren als rode draad in zijn leven, een soort houvast waaraan hij zich kon vastklampen. Hoe groter zijn angsten, hoe sterker zijn katholieke overtuiging. En hij is zijn angsten gaan projecteren, vooral op jou. Wanneer jij Sakountala op de Salon van 1888 presenteert, schrijft hij Une mort prématurée.

Tot zover, lieve Camille, een klein citaat van mijn lange brief aan jou die opgenomen is als afsluiting van mijn boek Camille Claudel statuaire. Een boek waarin ik je neerzet als pionier van de Art Nouveau. Een boek waarin ik jouw twee onwettige kinderen bestaansrecht geef. Een boek waarin ik aantoon dat jij niet gek was, maar op een hele slinkse manier van het toneel moest verdwijnen. Het ging om geld, macht en status. Alle menselijkheid en redelijkheid was weg. En jij had het ongeluk om als geniale vrouw te leven in een zeer misogyne tijd.

Vandaag op jouw 150e geboortedag mag ik het boek presenteren in het theater van Singer Laren. In datzelfde theater heb ik veertien jaar geleden voor volle zalen gesproken naar aanleiding van jouw eerste tentoonstelling in Nederland, in het Singer museum in Laren. Camille Claudel uit de schaduw van Rodin. Mijn boek gaat verder, want ik haal je niet alleen uit de schaduw van Rodin door je volledig in de spotlights van de Art Nouveau te plaatsen, ik haal je ook uit de schaduw van je broer Paul door aan te tonen dat hij zijn eigen drama op jou heeft geprojecteerd.

Het boek telt ruim 300 pagina’s en is voorzien van schitterende foto’s van mijn broer Bernd Haanappel. Samen hebben we uitgeverij Haanappel Publishers opgericht om jouw boek (en alle boeken die nog zullen volgen) naar ons eigen idee en inzicht te kunnen uitgeven. Afgelopen week hebben wij, in overleg met de drukker, besloten dat Camille Claudel statuaire een gebonden boek zal worden! Het boek is te mooi en te belangrijk om als paperback door het leven te gaan, dat is eeuwig zonde, daarom kiezen we vanuit ons hart voor een hardcover. Alleen alle boekbinders zitten helemaal vol tot de kerst, wat betekent dat ze pas in januari 2015 kunnen inbinden. Ik weet dat jij dit helemaal niet erg vindt, lieve Camille, dat je oprecht blij en ontroerd bent met een gebonden boek. Alleen voor alle mensen die met smacht zitten te wachten op jouw boek is het nog even geduld hebben. Zij kunnen ondertussen een email sturen naar haanappelpublishers@hotmail.com om alvast een gesigneerd exemplaar te bestellen. Zodra het boek naar de boekbinders gaat, ontvangen ze een nota (zonder verzendkosten) en zal ik het boek toesturen nog voordat de boekwinkels hun voorraad krijgen!

Bon anniversaire Camille Claudel !

© Karin Haanappel
8 december 2014
www.camille-claudel.nl

Cover Camille Claudel statuaire-Karin Haanappel-2014

Camille Claudel statuaire door Karin Haanappel
Uitgeverij: Haanappel Publishers
ISBN: 9789082301908
hardcover
304 pagina’s full colour
€ 32,50

LET OP: door omstandigheden is het boek pas najaar 2016 leverbaar.

Camille Claudel statuaire – boek Karin Haanappel

Het boek Camille Claudel statuaire is een uitgave van Haanappel Publishers. Boeken (gesigneerde exemplaren) zijn te bestellen via haanappelpublishers@hotmail.com – er worden geen verzendkosten gerekend.

ISBN 978 90 82301 908
hardcover
ca. 400 pagina’s full colour
€ 32,50

LET OP: door omstandigheden is het boek pas najaar 2016 leverbaar.

Cover Camille Claudel statuaire-Karin Haanappel-2014

Camille Claudel (1864 – 1943) staat vooral bekend als de talentvolle leerlinge en geliefde van Auguste Rodin en de krankzinnige zus van Paul Claudel, maar niets is wat het lijkt. Kunsthistorica Karin Haanappel is in haar voetsporen getreden en onthult opzienbarende feiten en schokkende gebeurtenissen, die zij gedurende twintig jaar onderzoek heeft ontdaan van het stof der tijd en de dekmantel der leugen. Het verhaal begint met een jong meisje dat vastbesloten is statuaire (beeldhouwer) te worden. In het Parijs van de Belle Époque ontmoet zij de kunstenaar Rodin en zonder enige aarzeling wordt zij zijn leerlinge, muze, rechterhand en geliefde. Ruim tien jaar lang stelt ze haar talent en creativiteit in dienst van zijn carrière, maar dan is het genoeg en verlaat zij zijn atelier. Vanaf 1892 werkt zij alleen nog onder haar eigen naam. Haar eigen werken resoneren op niet mis te verstane wijze met de kunstuitingen die tot de Art Nouveau worden gerekend, waardoor Camille Claudel met recht een pionier van deze stroming genoemd kan worden. Haar oeuvre is een schitterende uitdrukking van de tijdgeest van het Fin-de-Siècle. Ze exposeert op diverse Salons en bij verschillende galeriehouders. De internationale kunstwereld spreekt lovend over deze femme artiste. Echter, haar leven kent ook een schaduwkant. La petite de Shanklin: het diep gekoesterde geheim, zij die was en niet mocht zijn. In de negentiende eeuw heeft de ideale vrouw geen beroep, als toegewijde echtgenote en moeder is zij slechts huisvrouw. Camille Claudel trouwt niet, moet haar kinderen afstaan en blijft beeldhouwen. Daardoor wordt zij een groot schandaal in de ogen van haar familie. In 1913 laten ze haar gek verklaren en sluiten haar op in een krankzinnigengesticht. Hier slijt zij de laatste dertig jaar van haar leven, in alle eenzaamheid en zonder ooit nog een beeldhouwwerk te maken.

Karin Haanappel – auteur van Het Parijs van Isis (2010) en Herstory of Art (2012) – houdt zich al ruim twintig jaar bezig met het leven en oeuvre van Camille Claudel. In 1993 heeft zij haar ontdekt in Musée Rodin, het is liefde op het eerste gezicht en het begin van een onverbrekelijke verbintenis. In 1994 studeert zij af aan de Universiteit Utrecht in Kunstgeschiedenis en Algemene Letteren met een doctoraalscriptie over deze beeldhouwster, zes jaar later draagt zij bij aan de tentoonstelling Camille Claudel, uit de schaduw van Rodin in het Singer Museum in Laren. De biografie Camille Claudel statuaire laat een nieuw en helder licht schijnen over de gebeurtenissen in het leven van deze zeer getalenteerde vrouw, waardoor zij haar rechtmatige positie in de kunstgeschiedenis (terug)krijgt.

Le temps remettra tout en place. Justice pour Camille Claudel.

150 jaar Camille Claudel

Op 8 december 2014 is het 150 jaar geleden dat Camille Claudel werd geboren en op deze avond zal ik, in het Singer Museum Laren, mijn onderzoek en boek presenteren over haar leven en oeuvre. Uiteraard is het mogelijk om deze boekpresentatie bij te wonen.

150 jaar Camille Claudel

In het kader van 150 jaar Camille Claudel zullen verschillende activiteiten georganiseerd worden. Allereerst de zesdelige collegereeks die gegeven wordt in Arnhem, Tilburg en Zaltbommel. Tijdens deze colleges zal ik toelichting geven op mijn onderzoek waarbij interessante feiten en soms ook schokkende gebeurtenissen boven tafel zijn gekomen. Naast mijn boek ‘Camille Claudel, statuaire’ besteed ik ook aandacht aan Auguste Rodin (en de beeldhouwkunst van de negentiende eeuw), Paul Claudel (en zijn plaats binnen de Franse literatuur), Claude Debussy, Frédérique Vallet en nog veel meer mensen die een rol hebben gespeeld in het leven van Camille Claudel. De culturele achtergrond is het Parijs van La Belle Époque met af en toe een uitstapje elders in Frankrijk of in Engeland. Voor meer informatie over deze collegereeks, stuur een email naar info@haanappelart.nl

C.C. B.H.F .

Ten tweede is er in Lommel (België) van 29 november t/m 20 december 2014 een prachtige en intrigerende fototentoonstelling in Cultuurcentrum De Adelberg met werk van mijn broer, fotograaf Bernd Haanappel. Hij heeft zich laten inspireren door de werken van Camille Claudel en heeft ook de foto’s verzorgd voor mijn boek. Zeer de moeite waard om een bezoek aan te brengen, toegang is gratis.

C_Claudel

Ten derde viert Musée La Piscine in Roubaix de 150e geboortedag van Camille Claudel met een mooie tentoonstelling ‘Au miroir d’un Art Nouveau’. In 1996 verkreeg het museum een unieke, marmeren La Petite Châtelaine. Dit schitterende beeld is het hoogtepunt van de tentoonstelling. De expositie opent een maand voor Claudels geboortedag, op van 8 november 2014, en loopt tot en met 8 februari 2015.

LA TEMPS REMETTRA TOUT EN PLACE ….

© Karin Haanappel, 13 juli 2014
www.camille-claudel.nl
www.fb.com/camilleclaudelstatuaire

 

Hoe misverstanden omtrent Claudel en Rodin ook vandaag de dag nog argeloos in de Volkskrant verschijnen

Vanwege een zeer drukke week lees ik op zondagochtend eindelijk de krant van vrijdag (11 april 2014). Bladerend door de krant valt mijn oog op een afbeelding van De Kus met de tekst ‘Rodin liet zijn vrouw in een gekkenhuis stoppen. Hij heeft haar niet één keer opgezocht.’

Volkskrant 11-4-2014

Verrast en ook geïrriteerd door deze onjuiste bewering begin ik het bijbehorende artikel te lezen. Van de ene verbazing val ik in de andere verbazing en mijn irritatie en boosheid nemen toe. Wat triest dat hier een loopje genomen wordt met de historische juistheid!! Bewust of onbewust, dat laat ik in het midden. Het stoort me enorm want de argeloze lezer krijgt totaal verkeerde informatie voorgeschoteld. Hoe kan een krant als De Volkskrant deze onzin schrijven en de indruk wekken dat ‘Rodin haar in een gekkenhuis liet stoppen toen zij hem dwong voor hun relatie uit te komen. Terwijl zij enorm getalenteerd was en absoluut niet gek. […] Ze heeft vijftig jaar in een gesticht gezeten. Vijftig jaar! Tot aan haar dood. En hij heeft haar niet één keer opgezocht.’

Volkskrant 11-4-2014

Het artikel betreft een interview met Sanne Wallis de Vries, dit jaar de voorzitter van de Volkskrant Beeldende Kunst Prijs. Deze informatie zou zij vernomen hebben via de audiotour in Musée Rodin, hetgeen mij sterk lijkt want ook daar zijn ze heel goed op de hoogte van de juiste toedracht. Dat Sanne Wallis de Vries geraakt is door wat zij hoort, kan ik me levendig voorstellen. Dat Sanne Wallis de Vries, of degene die het interview afneemt, het gehoorde extra kracht bijzet in haar betoog en (onbewust) verdraait, kan ik mij ook voorstellen, maar zeker niet goed praten. En het trieste is, de waarheid is nog veel schrijnender.

Ik zal hieronder puntsgewijs feedback geven:
1. Rodin liet Claudel NIET in een gekkenhuis stoppen, dat deed haar familie na de dood van haar vader. De documenten zijn ondertekend door haar moeder en broer Paul Claudel.
2. Claudel is in 1892 bij Rodin uit het atelier gegaan om zelfstandig verder te gaan. Haar woorden: Maintenant je travaille pour moi. En Rodin begreep dit volledig al had hij liever dat ze bleef want zonder haar was hij nergens. Ze hebben nog tot 1900 contact met elkaar gehad.
3. Claudel heeft geen 50 jaar in een inrichting gezeten, maar 30 jaar! Wat het leed uiteraard niet minder maakt.
4. Rodin heeft haar nooit opgezocht omdat er een bezoekersverbod was ingesteld door Madame Claudel, ze mocht ook geen correspondentie onderhouden anders dan met Paul, haar zus of haar moeder. Claudel is in 1913 opgesloten, in 1914 wanneer WOI uitbreekt naar Avignon gedeporteerd en Rodin sterft in 1917. Zijzelf in 1943. Omdat Rodin niets voor haar kon doen, wat hem zeer aan het hart ging, heeft hij in zijn testament laten opnemen dat in zijn Musée Rodin een zaal moest komen met haar werk! Dat heeft nog tot 1952 geduurd totdat Paul Claudel enkele werken van zijn zus heeft gedoneerd. Camille was toen al bijna 10 jaar dood.
5. Rodin en Claudel zijn nooit met elkaar gehuwd geweest. Rodin is in 1917 getrouwd met Rose Beuret, de moeder van zijn zoon Auguste. Zij was toen al ernstig ziek, twee weken later is zij overleden en begraven als Mme Rodin en daarmee was haar diepste wens in vervulling gegaan. Het is nogal suggestief om als onderschrift bij de foto van De Kus te spreken over ‘zijn vrouw’.

Ik spreek niet goed dat Rodin enorm heeft geprofiteerd van het talent van Claudel en veel van Rodins werk eigenlijk uit haar brein en handen is ontstaan. Zij was zeer getalenteerd en absoluut niet gek. Dat onderschrijven de medische dossiers ook. Maar die vermeende gekte is haar vooral door broer Paul toegeschreven.

8 december 2014: le temps remettra tout en place, Camille Claudel wordt in ere hersteld. Mijn boek verschijnt die dag in Singer Laren, op haar 150e geboortedag.
Ik ben te allen tijde bereid om een interview te geven, voor de Volkskrant of andere media, waarmee deze zeer getalenteerde kunstenares en de mensen om haar heen in het juiste perspectief worden geplaatst.

© Karin Haanappel, 13 april 2014

 

In memoriam Camille Claudel: 19 oktober 1943 – 19 oktober 2013

in memoriam Camille Claudel 19 okt 1943 - 19 okt 201319 oktober 1943, na een internering van ruim dertig jaar sterft de beeld­houwster Camille Claudel in het gesticht van Montdevergues. Drie dagen later vindt de begrafenis plaats, er is geen enkel familielid aanwezig. Begin jaren vijftig wordt het graf ontruimd, Camille is inmiddels vergeten. Voor de maatschappij en de kunstwereld is zij al jaren dood. Een aanzienlijk oeuvre laat zij achter, gecreëerd tussen 1880 en 1913.

19 oktober 1993, precies vijftig jaar later. De naam Camille Claudel is voor velen inmiddels een bekend begrip geworden. Het is de naam van een beeldhouwster maar ook van een vrouw met een dramatisch leven. Te vaak nog wordt ze slechts geassocieerd met de beeldhouwer Auguste Rodin, als zijn leerlinge en geliefde. Of zij blijft in de schaduw staan van haar broer de dichter Paul Claudel.
Ik besluit mijn doctoraalscriptie over haar te schrijven en hoop daarmee een bijdrage te kunnen leveren aan de herwaardering van Camille Claudel. In 1994 studeer ik af aan de Universiteit Utrecht in Kunstgeschiedenis en Algemene Letteren op Camille Claudel, l’or qu’elle trouve….. In 2001 draag ik bij aan de eerste tentoonstelling van haar op Nederlandse bodem Camille Claudel, uit de schadum van Rodin in Singer Laren. Naast dat heb ik vele lezingen, studiedagen en colleges gegeven in Nederland en België vanaf 1994.

19 oktober 2013, het is precies zeventig jaar geleden dat Camille Claudel in Montdevergues haar laatste adem uitblies, een zegen voor haarzelf. Er is een definitief einde gekomen aan haar gevangenschap! Ruim dertig jaar had zij zich staande gehouden, tegen beter weten in de hoop gehad dat ‘mon petit Paul’ haar zou bevrijden uit deze hel. Men wist haar vermeende gekte in stand gehouden door haar voor te houden dat Rodin haar alles wilde afnemen. De frustratie naar Rodin was te groot om niets te zeggen en Camille kon achter gesloten deuren blijven, zij had immers nog steeds last van achtervolgingswaanzin. Broer Paul had een hekel aan Rodin en heeft dat ook nooit onder stoelen of banken gestoken. Camille’s machteloosheid was hoog, ze wilde weg uit de inrichting en zou met alles instemmen om vrij gelaten te worden. Door uit te spreken dat Rodin zéro plus zéro égale zéro voor haar gedaan had, had zij Paul wederom bewijs gegeven nog steeds last te hebben van paranoia. Hij kon haar met een gerust hart achter laten ‘tussen de gekken’.

In de afgelopen twintig jaar heeft mijn onderzoek naar het leven en oeuvre van Camille Claudel nooit stil gestaan. Heel wat interessante en ook confronterende gegevens heb ik ontdekt. Uiteraard zal ik het uitwerken tot een boek, dat op de 150e geboortedag van Camille Claudel verschijnt: 8 december 2014. Niet alleen is dat een gedenkwaardige dag, ook zijn de werken die Camille Claudel tijdens haar leven heeft gemaakt vanaf 1 januari 2014 in publiek domein. Dan kunnen haar erven er niet langer aanspraak op maken. En wie zijn die erven? Niet de kinderen of kleinkinderen van Camille Claudel uiteraard want daar mag met geen woord over gesproken worden! De toenemende populariteit van de ‘gekke-tante’ heeft behoorlijk wat neveninkomsten opgeleverd, die onder meer gebruikt worden om het legaat van Paul Claudel te beheren. Niets mag de persoon Paul Claudel in een kwaad daglicht stellen. Hij was immers ambassadeur van Frankrijk, een gevierd schrijver en een vroom christen. Daarmee is zijn status onfeilbaar geworden. Ten aanzien van Camille wordt een selectie van zijn uitspraken geciteerd, waaruit moet blijken dat Paul zijn zus rechtmatig had opgesloten. Mijn onderzoek wijst helaas anders uit. Paul Claudel wist precies wat hij deed. Zoals de film Camille Claudel 1915 (lees mijn recensie:https://camilleclaudelstatuaire.wordpress.com/2013/10/02/de-film-camille-claudel-1915-door-karin-haanappel/ ) pijnlijk duidelijk in beeld brengt, is het een hel om als gezond persoon te moeten leven tussen de gekken. In 1951 hebben Pauls aangenomen waarheden hem er zelfs toe gedreven haar graf te laten ruimen omdat er mensen kwamen om haar een laatste eer te bewijzen. Daar kwam ik bij toeval achter toen ik de Cimetière de Montfavet bezocht.
Paul Claudel heeft nooit ontkend dat hij zelf beroemd wilde worden in de schrijverswereld. Camille stond zijn carrière in de weg. In 1934 schrijft Matthias Morhardt Paul Claudel is een idioot, wanneer iemand een zus heeft die een genie is, verlaat je haar niet. Maar hij dacht altijd zelf de enige genie te zijn. Enkele weken na haar dood schrijft Paul aan een neef die zijn deelneming betuigt bij het overlijden van zijn zus Arme Camille heeft rustig haar lange leven vol teleurstellingen en lijden beëindigd. Het gewicht van een genie is immers moeilijk te dragen voor een vrouw. In zijn brieven en dagboeken (en zelfs in zijn literaire oeuvre) houdt Paul zichzelf constant voor dat Camille gek is. Hij zegt dat hij als een vroom christen het recht had haar op te sluiten …. Mais le temps remettra tout en place.

In memoriam Camille Claudel 19 oktober 1943 – 19 oktober 2013

© 2013 Karin Haanappel
www.camille-claudel.nl

De film ‘Camille Claudel 1915’ door Karin Haanappel

Ik herinner me nog heel goed dat we op een ochtend in augustus 2012 het kleine gebouwtje binnenliepen van l’Office de Tourisme Fère-en-Tardenois. Een vriendelijke dame verwelkomde ons en toen ik vertelde over mijn passie voor Camille Claudel begon ze te stralen: “Un livre en hollandais de Camille Claudel, c’est fantastique”. Ook zij had haar hart verloren aan deze geniale beeldhouwster en liet me van alles zien. Opeens riep ze uit “weet u al dat er een film uitkomt over Camille Claudel, een nieuwe film met Juliette Binoche in de hoofdrol. Juliette is zelf naar regisseur Bruno Dumont gestapt en heeft gevraagd een film met haar te maken, het staat sinds deze week in alle Franse kranten. De film zal uitkomen in 2013, precies 100 jaar na haar opsluiting.”  Nog dezelfde middag heb ik het internet afgestruind naar meer informatie. Het enige wat ik, buiten de krantenartikelen, kon vinden, was de Franse trailer. Het zou nog zeker een jaar duren voordat deze film in de Nederlandse bioscopen te zien zou zijn. En nu, begin oktober 2013, is het dan zover.


Afgelopen zomer had ik in Frankrijk al de DVD Camille Claudel 1915 gekocht, de Franstalige met Franse ondertiteling voor slechthorenden en als bonus ‘the making of’. Na het zien van de film was ik diep geraakt. De wijze waarop regisseur Bruno Dumont het lijden van Camille Claudel in beeld brengt, raakt tot op het bot. Natuurlijk kende ik haar schreeuw om vrijheid. Ik heb haar brieven gelezen, niet de selectie die in het Nederlands is vertaald, maar de volledige correspondentie in het Frans. Toch is het een groot verschil of je iets alleen maar leest of dat het zich voor je ogen afspeelt. Bovendien sluit Dumonts script volledig aan op mijn laatste bevindingen in Avignon eerder dit jaar.

Expo Camille Claudel Montdevergues Expositie Camille Claudel, Montdevergues 2013

In mei ben ik naar Montdevergues (nabij Avignon) geweest, naar de inrichting waar Camille Claudel van 1914 tot 1943 opgesloten zat. Met het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog was zij namelijk overgeplaatst van Ville-Évrard nabij Parijs naar Zuid-Frankrijk. In Montdevergues was dit voorjaar een kleine expositie te zien waar niet alleen een selectie uit Camille’s oeuvre werd getoond, ook brieven en enkele stukken uit medische rapporten waren tentoongesteld. Naast dat kwam duidelijk naar voren onder welke omstandigheden de patiënten hier hebben geleefd in de eerste helft van de 20e eeuw. In de medische dossiers las ik dat de artsen Camille Claudel in 1915 al wilden ontslaan, maar dat haar familie dit niet wenste (zou Bruno Dumont daarom zijn film het toevoegsel 1915 hebben gegeven?). Ook ben ik naar de cimetière de Montfavet gegaan en heb op de lege plek gestaan waar eens haar graf was. Haar eigen graf voordat broer Paul opdracht gaf het te ruimen en haar overblijfselen in de ossuaire terecht kwamen. Paul had zijn oudste zus niet alleen willens en wetens opgesloten en laten stikken, zelfs haar graf had hij laten ruimen. Het algemene verhaal luidt dat de cimetière deze plaatsen nodig had, niets is minder waar. Alle andere graven zijn er nog. Alleen die van Camille Claudel is leeg en ook nooit door iemand anders ingenomen.

empty grave of Camille Claudel Camille’s lege graf…..

In de film Camille Claudel 1915 komt de rol die Paul Claudel heeft gehad in dit hele gebeuren duidelijk naar voren. Zijn obsessie voor het christelijke geloof wordt briljant vertolkt door theateracteur Jean-Luc Vincent. Menig Nederlands filmcriticus vraagt zich af waarom Dumont in hemelsnaam deze ‘nietszeggende’ scènes heeft opgenomen. Echter, ze zijn alleszeggend. Dumont heeft precies de vinger op de zere wond weten te leggen. Voor het eerst wordt het grote publiek geconfronteerd met de waanzin van Paul Claudel. Hoe anders dan de film Camille Claudel uit 1988 van Bruno Nuytten met in de hoofdrollen Isabella Adjani en Gérard Depardieu. Destijds mocht er nog geen onvertogen woord over Paul Claudel naar buiten worden gebracht, zijn nabestaanden hielden dat nauwlettend in het oog. De focus in Nuyttens film ligt op Camille die een relatie krijgt met de vierentwintig jaar oudere beeldhouwer Auguste Rodin. Wanneer hij niet met haar trouwt, stort haar wereld in en wordt zij waanzinnig. De film eindigt met de scène waarin Camille Claudel weggerukt wordt uit haar atelier aan de Quai de Bourbon in Parijs en in een koets naar een krankzinnigeninrichting wordt afgevoerd.


Dit beeld, dat inmiddels ruim 25 jaar ingeprent is, is nu voor velen het uitgangspunt  geworden om naar Camille Claudel 1915 te gaan kijken. En dan kom je bedrogen uit. Dumont heeft zich voor zijn script laten inspireren door het literaire werk en de brieven van Paul Claudel, de brieven van Camille Claudel en de medische dossiers. Slechts drie dagen uit de 30 jaar internering laat hij het publiek zien. Drie dagen waarin Camille schreeuwt om vrijheid, gek wordt van de krankzinnigen om haar heen, hoopt dat ‘mon petit Paul’ haar komt redden uit deze gevangenis, vreest dat het niet zo is als ze zijn afstandelijkheid bemerkt en zich uiteindelijk schikt naar Pauls wensen dat het Rodin is geweest die haar alles heeft afgenomen. Juliette Binoche speelt de rol geweldig. Dumont houdt de camera eindeloos gericht op haar onopgemaakte gezicht waarin we hoop, vrees en berusting kunnen aflezen. Hij boetseert de filmbeelden en creëert een waar meesterwerk. Bovendien bevrijdt hij Camille Claudel van het stigma dat Nuytten haar gegeven had: de geniale kunstenares die als maîtresse van Rodin gek wordt omdat hij haar in de steek laat. Een verhaallijn die niet alleen de waarheid geweld aan doet (Camille Claudel heeft Auguste Rodin verlaten en niet andersom) maar ook nog eens gecreëerd is door Paul Claudel als dekmantel voor zijn rol in het hele proces.

In tegenstelling tot veel andere regisseurs werkt Dumont het liefst met amateurs en niet met professionele acteurs. Voor Camille Claudel 1915 heeft hij echte patiënten gebruikt met hun eigen verpleegsters. Juliette Binoche vertelde vorig jaar in een interview dat ze zelfs buiten de opnames met Camille of Mlle Claudel aangesproken moest worden anders zou het voor de patiënten te verwarrend zijn. “Bijzonder maar ook heel verrijkend zo’n cast”, aldus Binoche. Dumont liet Binoche niet echt acteren, maar reageren vanuit haar eigen gevoelens en gewaarwordingen. Een script heeft ze niet gekregen van hem, ze heeft zijn inspiratiebronnen mogen doorlezen. Voor de kijker versterkt de aanwezigheid van echte patiënten in de film juist de gezonde geest van Camille Claudel. De wijze waarop Paul Claudel is neergezet, doet de rest. De kijker wordt bewust wie hier de ware gek is. Eindelijk gerechtigheid.

De film Camille Claudel 1915 draait momenteel in verschillende Nederlandse bioscopen en ik kan alleen maar zeggen, ga er heen en ervaar dit intieme portret van een vrouw die geniaal was, maar haar tijd en omgeving niet mee had.

© 2013 Karin Haanappel
www.camille-claudel.nl